Meşe Ağacı

Meşe Ağacı

Meşe ağacı hem meyvesi olan hemde tohumu pelit ile yaprağı, kabuğu, odunu ve yosunu ile adeta her derde deva bir ağaç. Her alanda meşeden izler var!

Meşe ağacı, birçok alanda insanlara hizmet eden nadide ağaçlardan biri. Bin yaşını geçebilen meşe ağacı, yaprakları, odunu ve palamudu ile sevilen, şiirlere konu olan ve sevilen bir ağaç türüdür. Hayatımızın her alanında meşeden izler bulabiliriz. Orman ağacı olan meşeyle ilgili öğrenmek isteyebileceğiniz konuları sıralayalım.

Kayıngiller (Fagaceae) familyasının bir parçası olan meşe, ‘Quercus’ cinsi bir ağaç. Antik uygarlıklardan günümüze kullanılan bir ağaçtır. Yunan mitolojisinde kutsal kabul edilir. Bazı rivayetlere göre kâhinler rüzgârda meşe yapraklarından çıkan seslere göre kehanetlerde bulunurlardı. Galyalılar ve Eski Roma’da da meşeye özel bir önem atfedilmiş ve kutsal kabul edilmiş. Anadolu’da dilek ağacı olarak kullanılmış.

Meşe Ağacının Özellikleri

Meşenin rengi genellikle esmer veya kirli sarıdır. Dış odunu sarımsı kirli beyaz, göbek odunu koyu sarı rengindedir. Türlerine göre açık pembe ve açık kahverengi renkli olanlar da vardır. Göbek odunlar ağaç türleri arasında yer alan meşe, sert veya yumuşak olabilir. Yetiştiği bölgenin özelliklerine göre sertlik derecesi değişmektedir. Esneklikleri de türlerine göre değişebilir. Meşeler gözenekleri genellikle iri ve çember şeklindedir, kahir ekseriyeti kaba dokuludur. Gözenekleri ilkbaharda sıklaşır ve küçülür. Meşe odunları anatomik özelliklerine göre kırmızı, ak ve yeşil meşeler olarak üçe ayrılır.

Meşenin boyu 30 metreye ulaşabiliyor. İki metre çapına ulaşan meşeler de vardır. Bazı türleri geniş tepeli, bazıları da 5 metreye kadar yüksekliği bulunan çalı şeklinde olabiliyor. Meşenin gövdeleri ve kabukları düzgündür; ancak içleri kalın ve yırtılmış şekildedir. Kökleri yatay olarak geniş bir alana, dikey olarak da derinlere yayılabilir. Meşeler çok fazla su tüketir. Bu sebeple sulak alanlarda daha çok yetişir. Buna rağmen az çalışır. Gölgeyi sever. Kolay yarılabilen veya kesilebilen bir ağaç türüdür. Yumuşak odunu olanlar kolay işlenebilir. Kolay boyanabilir, verniklenebilir, parlak bir görünüm kazanabilir. Meşeler, bulundukları şartlara ve nemli ortamlara oldukça dayanıklıdır. Bazı türleri yapraklarını dökmez. Kış aylarında yapraklarını döken türleri de vardır.

Meşe ağacının palamut’ adı verilen meyvesi, meyvenin içinde de ‘pelit’ adı verilen tohumu vardır. Bu sebeple halk arasında ‘palamut ağacı’ veya ‘pelit ağacı’ olarak da bilinir. Pelitler doku bakımından kestaneyi andırır. Palamutlar, güzel görünümlü sevimli bir meyvedir. Palamutlar silindiriktir, meyveleri kadeh içindedir. Özellikle hayvanlar için besin değeri yüksek bir meyvedir. En az 50 yaş ve üzeri meşe ağaçlarında palamut yetişir. Meşe ağaçlarının üzerinde bulunan ve ‘meşe yosunu’ denen yosun da faydaları tespit edilen bir bitki türü.

Meşe ağacı, ormanların yapısını da etkiler. Kışın ılık, yazın serin bir hava veren meşe ağacı, bulunduğu alanda ekolojik dengeyi sağlar. Çevresinde yeşil alanların çoğalmasını isteyenler ağaç olarak genellikle meşeyi tercih eder. Meşe, doğal afetlerin ve erozyonun önlenmesi için de önemli bir görev üstlenir. Gölgelerinde başka bitki türleri ve çimler rahatlıklar yetişebilir. Meşeler, 500-1500 yaş aralığında hayata tutunabilen bir ağaç. Bahçelerde de tercih edilir.

Meşe Ağacı ve Palamudun Faydaları

Meşe ağacının odunu, yaprakları, meyvesi, tohumu ve yosunu birçok alanda kullanılabiliyor. Meşe kerestesi inşaat ve yapı sektöründe en çok tercih edilen kereste türü arasında yer alıyor. İnsan sağlığı açısından da oldukça faydaları bulunan cömert bir ağaç olan meşe, üzerinde barındırdığı ürünlerle insanlığa hizmet ediyor. Meşe ağacı ve ağacın üzerindeki meşe ailesi üyelerinin faydalarını maddeler halinde belirtelim.

Meşe odunu, kabuğu ve kerestesi

  • Meşe ağacı odunu kereste olarak mobilya, inşaat ve dekorasyon alanlarında çok sık kullanılır
  • Doğramalarda, gemicilikte, köprü ve iskele yapımında tercih edilir
  • Meşe kerestesi; dış ve iç kaplamalarda, kapı, pencere, merdiven, döşeme kaplamlarında, parke yapımında kullanılır
  • Vagon, kayık, tekne, fıçı üretiminde kullanılır
  • Alet sapları, odun kömürü, süs eşyası olabilir
  • Meşe kabuğundan üretilen çay bağırsak ve mide rahatsızlıklarını önlemeye yardımcı olur, iltihapları önler
  • Meşe kabuğunun suyu ağız içi yara ve iltihapları önler
  • Egzama, mayasıl, çıban, ciltteki iltihaplar ve yaralarda faydaları vardır
  • Meşe kabuğu kanlı öksürüğü ve kan kusmayı önler
  • Meşe kabuğu tozundan yapılan çay; ishal, dizanteri, boğmaca ve sıracada gibi rahatsızlıkları önler
  • Bu toz burna çekilirse burun kanamasını önler
  • Meşe kabuğu suyu ayak kokusunu giderir
  • Meşe ağacı kuşlar için büyük bir yaşam alanıdır

Meşe palamudu

  • Palamut, besin değeri oldukça yüksek, yağ seviyesi düşük, protein ve karbonhidrat deposu bir meyvedir.
  • Zengin mineral ve vitamin içerir, lif değeri yüksektir
  • Kan şekerini düzenler
  • Çörek otu ile kullanıldığında diyabet hastalarına oldukça faydalıdır
  • Şifa amacıyla kahvesi yapılır
  • Palamut kahvesi ishali önler
  • Palamut, toz haline getirilerek kanamayı durdurmak için kullanılabilir
  • Palamut tozunun mikrop öldürücü ve açık yaraları iyileştirici özelliği vardır
  • Mide kanamaları, hemoroid gibi rahatsızlıklarda etkilidir
  • Prostat rahatsızlılarında palamut kullanılabilir
  • Bel gevşekliği ve frengi gibi hastalıkların tedavisinde kullanılır
  • Altını ıslatan çocuklara bal ile palamut tozu verildiğinde faydası görülmüştür
  • Damarlar üzerinde rahatlatıcı etkisi vardır
  • Kolera tedavisinde kullanılmıştır
  • Palamut ve meşe kabuğu ile hazırlanan suyun egzamaya etkisi görülmüştür
  • Palamut, boya sanayisinde de kullanılır
  • Palamut içindeki pelidin tozu saç kıran tedavisinde kullanılır
  • Palamut tozu kısırlık tedavisinde de kullanılabilir
  • Karaciğer iltihabı ve arpacık gibi göz iltihabında da etkilidir
  • Gastrit gibi mide rahatsızlıklarına da faydası görülmüştür
  • Palamut ve içindeki pelit, hayvanların da besin kaynağıdır
  • Kemirgenler, geyikler, ayılar, sincaplar ve kuşların özel menüsüdür
  • Halk arasında meşe palamudu taşıyanların yaşlanmayacağı inancı vardır

Meşe yaprağı

  • Meşe yaprağından yapılan çay, terleme sorununu önler
  • Vücuttaki zehir ve toksinlere karşı etkilidir
  • Hayızlı kadınlara faydaları görülmüştür
  • İshal ve dizanterinin tedavisinde faydalıdır
  • Bel soğukluğuna faydaları görülmüştür
  • Kan tükürmeyi giderir
  • Diş ağrılarını keser
  • Meşe yosunundan üretilen yağ ilaç sektöründe kullanılır

 

Meşe Ağacı Türleri

Dünya üzerinde 200, 300, hatta 400 tür meşe ağacı bulunduğu tahmin ediliyor. Türkiye’de ise 18 tür meşe ağacı bulunduğu tespit edilmiş. Türkiye’de birçok ilde meşe ormanı veya ağaçları görülür. Marmara Bölgesi ve Trakya’da meşe ormanları vardır. Anavatanlarından biri de Anadolu’dur. Afganistan, Suriye, Yunanistan, Irak, İran ve Lübnan gibi ülkeler de meşenin anavatanları arasındadır.

Türkiye’deki meşe ağacı türleri şunlardır: saçlı meşe, tüylü meşe, saplı meşe, sapsız meşe, yalancı tüylü meşe, kasnak meşesi, mazı meşesi, pırnal meşe, boz pırnal meşe, kermes meşesi, Doğu Karadeniz meşesi, İspir meşesi, Istranca meşesi, Anadolu palamut meşesi, İran palamut meşesi, Lübnan meşesi, Makedonya meşesi, Macar meşesi…

Dünyanın en yaşlı meşe ağacı, Güney Carolina’daki Johs Adası’nda bulunan ‘Melek Meşe Ağacı’ olarak adlandırılan bir ağaçtır. Bu devasa ağacın boyu yaklaşık 30 metre, genişliği yaklaşık 3 metredir. Bu ağacın yaşının 1500’ün üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Bu ağacın dalları 1,5 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor. Avrupa’da “en güzel meşe ağacı” yarışması düzenlenmektedir.

Kaynak : Makaleler.com


2.Kısım

Eski uygarlıklarda Zeus’un kutsal ağacı olarak bilinen meşe, Kayıngiller ailesinden bir ağaç türüdür. 400 kadar türü bulunan meşe ağacının kerestesi oldukça dayanıklıdır, pelit adı verilen tohumu ise hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Ayrıca gemi yapımında, boya imalatında ve mobilya sektöründe de meşe ağacı kullanılmaktadır. Kalsiyum, fosfor ve demir açısından zengin özelliği ile, kan şekerinin dengelenmesini sağlamaktadır.

Dünyanın her yerinde yetişen ve yaklaşık 400 çeşidi bulunan meşe ağacı, 20 farklı çeşidi ile de ülkemizde yetişmektedir. Sulak alanları sever. Bu bölgelerde daha iyi yetişmekte ve güneşle direkt temasla değil, gölge sıcaklığında güzel büyümektedir. Palamut adında meyvesi ile sanayi kuruluşlarına hammadde sağlamakta ve pelit adı verilen kısmı ile hayvancılığa katkı sağlayan bir ağaçtır.  Meşe ağacının kendiliğinden görüldüğü ülkelerde süs ağacı olarak değerlendirilmektedir.

Mobilya sektörü için dayanıklı bir malzeme niteliğinde olması, sağlam mobilyaların üretimini sağlamaktadır. Ancak en çok boya sanayisinde kullanılan meşe ağacı, aynı zamanda gemi yapımında da tercih edilmektedir.

Yapılan araştırmalara göre meşe palamudunun kemirgen hayvanlar için oldukça besleyici bir besin maddesi olduğu ortaya çıkmıştır. Geniş dalları sayesinde birçok kuşun da yuva yapmasına olanak sağlayan bir ağaçtır.

Meşe Ağacının Özellikleri Nelerdir?

Meşe ağacı insan sağlığı için faydası büyük olan ve ülkemizle birlikte diğer ülkelerde de oldukça çok olan bir ağaçtır. Özellikle palamudun hayvanların beslenmesi ve yüksek oranda protein içermesinden dolayı oldukça değerli bir ağaç konumundadır. Eski çağlardan beridir günümüze uzanan meşe ağacının varlığı, farklı kullanım amaçlarına sebep olmuş ve eski dönemlerde ekmek ve kahve yapımlarında değerlendirilmiştir.

Benzer İçerik: Huş Ağacı Nedir?

Meşe ağacı yetiştirilmesi için özel bir alan gerektirmeyen ve uygun görülen yerlerde yetiştirilmeye elverişli bir ağaçtır. Bu nedenle yaygın bir şekilde görülme sıklığına sahip olan meşe ağacının da aynı doğrultuda pek çok kullanım amacı mevcuttur. Ancak sulak alanlarda daha elverişli olmasından dolayı, bol yağış alan bölgelerde yetiştirilmesi tavsiye edilmektedir. Yaklaşık 500 yıl ömre sahip olmakla birlikte boyları 30 metreye kadar ulaşabilmektedir. Meşe ağacı meyvesi palamudun çay olarak kullanım şekli birçok mide ve bağırsak rahatsızlıklarını iyileştirmede etkili olmaktadır. Çocuklarda sık görülen kabızlık ve ishalin giderilmesinde palamut çayının etkisi büyüktür.

Meşe ağacı, ağaçlık alanları seven ve çevresini yeşil görmek isteyenler için yetiştirilmesi en uygun ağaçlar arasındadır. Oldukça geniş çaplı bir ağaç türü olmasından dolayı geniş arazilerde yetiştirilmesi uygun olan meşe ağacı, suyu ve gölgeyi seven bir yapıya sahiptir. Bu sebeple ilk kez meşe ağacı dikilecek olan yerlerde bu özelliklerin olmasına dikkat etmek gerekir.

Meşe Ağacının Türleri Nelerdir?

Dünyanın hemen her yerinde, 400 kadar türü bulunan meşe ağacının, ülkemizde yaklaşık 20 türü yetişmektedir. Ülkemizde yetişen meşe türleri şunlardır;

  • Saplı meşe
  • Sapsız meşe
  • Lübnan meşesi
  • Saçlı meşe
  • Doğu Karadeniz meşesi
  • İspir meşesi
  • Tüylü meşe
  • Macar meşesi
  • İran palamut meşesi
  • Makedonya meşesi
  • Kasnak meşesi
  • Pırnal meşe
  • Kermes meşesi
  • Yalancı tüylü meşe
  • Boz pırnal
  • Anadolu palamut meşesi
  • Mazı meşesi

Meşe Ağacının Faydaları Nelerdir?

Meşe ağacından ziyade meyvesi olan palamudun insan sağlığı için faydaları oldukça fazladır. Kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı etki gösterdiği için diyabet hastalarının rahatlıkla kullanabileceği bir besin maddesidir. Yüksek miktardaki protein ve karbonhidrat seviyesinden dolayı besleyici özelliğe sahiptir. Fındık ile benzerlik göstermesine karşın palamutta yağ miktarı düşük düzeydedir. Ayrıca mineraller bakımından zengin olduğundan; kalsiyum, demir ve fosfor eksikliği yaşayanların kullanmalarında fayda vardır. B12, B6 ve tiamin vitaminleri de palamut içinde yoğun miktarda bulunan vitaminlerdir.

Kaynak: Bilgihanem.com


3. Kısım

Meşe


Familya: Fagaceae – Kayıngiller

Latince İsim: Quercus L.

İngilizce:Oak

Türkçe: Meşe

Yerel:
Yetiştiği bölgelerde bazen pelit, bazen de palamut ağacı diye isimlendirilir.
-Bir İngiliz rahibi olan Saint Boniface’in bir hikayesinde, bir grup putperest bir meşe ağacının etrafını sarmıştı ve bir çocuğu kurban vermeye hazırlanıyorlardı. Kurbanı durdurmak ve çocuğu kurtarmak için Saint, yumruğunun bir vuruşu ile meşe ağacını yassılaştırdı. Bir küçük köknar yerinden fırladı ve Saint Boniface putperestlere bunun yaşamın ağacı olduğunu söyledi.
-Zile Alibağ Köyü’nde olup, çocuğu olmayanlar Hoca Beden’i ziyarete giderler. Kurban kesip, başındaki ağaca çaput bağlayıp dilekte bulunurlar. Çocuğu olunca da çocukla birlikte gelip kurban keserler. Başındaki yaşlı pelit (Meşe) ağacı saygı nedeniyle kesinlikle kesilmez.
-Meşe ağacı yüzyıllardır kutsal bir ağaç olarak bilinir. Bunun meyvesi olan palamudun da bu sebepten dolayı, özel güçlere sahip olduğu düşünülür. Meşe palamudundan yapılan koruyucu tılsımların, kolera gibi hastalıklara iyi geldiğine inanılmaktadır. Meşe ağacının uzun olan ömrünün, insanlara yansıyacağı düşüncesi ile, uzun yaşamayı temsil ettiği ve üzerinde meşe palamudu taşıyan kimsenin hiç yaşlanmayacağın inanılır.


Özellik:
-Her yıl yapraklarını döker.

-1000 ve daha fazla yaşlara ulaşabilir.
-Yaprağını döken sınıfına girer ama tam yeni filizlerini vermeden hemen önce, (ilkbahar başında oluyor) kahverengiden 3-4 haftada yeşile dönüverir.
-Meşe ağaçları elli yaşına gelmeden meşe palamudu üretemezler.
-Mart-Nisan aylarında çiçek, Ekim ayında da meyve verirler.
-Tohum toplama zamanı Ekim-Kasım aylarıdır.
-Tohumlar toplandıktan sonra en geç 10 gün içinde ekilmelidir.
-Meşe ağaçları, 400’ün üzerinde türü bulunan yaprak döken ya da her dem yeşil ağaçlardır.
-Meşeler çok büyüyen uzun ömürlü ağaçlardır.
-Güzün hoş bir renklenme oluştururlar.
-Meşelerin pek çok türü ülkemizde tabi olarak yayılım gösterirler.
-Yaprak döken meşeler kızıl ve ak meşe olmak üzere iki gruba ayrılır.
-Meşeler iyi bir bahçe ağacıdır.
-Derin fazla azgın olmayan kök sistemleri ve fazlaca yayılan dalları vardır.
-Hafif gölge verdiklerinden alt kısımlarında çimler ve başka bitkiler yetişebilir.
-Meşeler esas olarak tohumdan üretililirler. Fakat genelde yavaş büyürler.
-Park ve bahçelerde kitle ağacı olarak kullanılabilirler.
-Rüzgara dayanıklıdır, iyi yol ağacı olur.

Habitat: Genellikle karışık ormanlarda bulunur.

Boyu-Genişliği: 30-40 m. ye kadar boylanır, 2 m çap yapar.

Büyüme Biçimi:Geniş, dağınık ve oval taç görünüşlü bir ağaçtır.

Yer: Güneşli ya da yarı gölge yerlerde yaşarlar.

Toprak: Ağır topraklar (kil veya alüvyon içeren balçık toprak) da dahil olmak üzere ph 4.5 – 7.5 değerleri içindeki verimli topraklar.
Genel olarak ortalama yağışın 350 mm nin üzerinde olduğu ve su tutma kapasitesi yüksek, genellikle yeteri kadar kil ihtiva eden topraklar.

Kullanım Alanları:

Fransızlar şarap fıçılarının yapımında kullanır.
Meşe ağacı en iyi kazık materyalidir.
Ayrıca Meşe ağacı kabuklarından yapılan çay, mide ve bağırsak kanamalarını iyileştirir.
Travers, kaplama, yapı malzemesi, mobilya, doğrama, ev ve süs eşyaları, alet sapları, odun kömürü, ağaç kabuğu, meyve üretimi.

Kaynak: Agaclar.net


4.Kısım

Meşe ağacı Hakkında Video

YerliWiki

Bir cevap yazın